Makabryczne znalezisko w zamku Czocha – fakty i mity

W zamku Czocha natrafiono na makabryczne znaleziska – niektóre z nich to jedynie legendy, ale część ma pokrycie w prawdziwych tragediach i kryminalnych historiach. Wśród nich najgłośniejsze są opowieści o zamurowanym dziecku oraz kobiecie wrzuconej do studni. Więcej na temat faktów i mitów przeczytasz w dalszej części artykułu.

Jakie tragiczne wydarzenia kryją się za legendami?

Zamek przez wieki był świadkiem wielu dramatów, które z czasem obrosły w upiorne opowieści. Jedna z nich dotyczy dziecka zamurowanego w imponującym, białym kominku Sali Marmurowej. Według przekazów jego płacz i zawodzenia wciąż rozlegają się nocą po korytarzach, a duch nie zaznał spokoju.

Równie makabryczna historia wiąże się z postacią Gertrudy – żony właściciela Christopha von Nostitz. Gdy kobieta zaszła w ciążę, mimo że nie dzieliła sypialni z mężem, ten w akcie zemsty wrzucił ją do zamkowej studni. Jej wołanie o pomoc miało ponoć odbijać się echem przez stulecia, stając się jedną z najbardziej rozpoznawalnych legend Czochy.

Do mrocznej przeszłości nawiązuje też tragedia mostu. Gdy kondukt żałobny drugiego męża młodszej córki Hartwiga von Uechtritz wchodził na spróchniałą konstrukcję, ta runęła do suchej fosy, zabijając wielu dorosłych i szóstkę dzieci. Dziś w okolicach dziedzińca i samego mostu podobno błąkają się duchy żałobników.

Dziecko z kominka

Sala Marmurowa do dziś emanuje tajemnicą. Świadkowie opowiadają o niewyjaśnionych chłodach i szlochach dochodzących z okolicy renesansowego paleniska. Żadne badania inwazyjne nie potwierdziły jednak obecności szczątków w murach, więc legenda pozostaje jedynie mroczną wizytówką zamku.

Gertruda i studnia

Losy żony Nostitza to z kolei opowieść o zbrodni, która – jeśli wydarzyła się naprawdę – na zawsze odcisnęła piętno na zamkowej studni. Historycy nie znaleźli jednak dokumentów potwierdzających egzekucję w taki sposób. Być może to barwna fikcja, choć struktura studni nigdy nie została dokładnie przebadana pod kątem ewentualnych ludzkich kości.

Czego dowiodły nowoczesne pomiary obiektu?

W 2021 roku zamek poddano szczegółowym badaniom geodezyjnym z użyciem skanowania laserowego i fotogrametrii. W ciągu trzech dni, przy pomocy czterech skanerów Faro, wykonano 1379 skanów – uzyskano chmurę punktów o wielkości aż 36 miliardów, zajmującą 270 GB danych.

Równolegle trzy drony i sześć lustrzanek dostarczyły 20 tysięcy zdjęć, a obróbka wszystkich informacji zajęła kilka miesięcy. Zdaniem Szymona Blocha z firmy scan 3D, taka kombinacja technologii zagwarantowała precyzję pomiaru i fotorealistyczne tekstury w miejscach trudno dostępnych.

Skaner laserowy nie prześwietla murów, więc sam model 3D nie wskaże ukrytych komnat. Wykazał jednak kilka ważnych nieprawidłowości architektonicznych, które mogą oznaczać nieznane dotąd przestrzenie.

Pierwszą anomalię zauważono tuż przy recepcji – pod łazienką królewską prawdopodobnie znajduje się jakaś pustka. Udało się też ustalić, dokąd prowadzą zamurowane schody w dolnej części budowli. Co więcej, przekroje ukazują, że najniższe znane pomieszczenie – winnica – leży około 10 metrów nad dziedzińcem i zajmuje zaledwie ułamek całego poziomu.

Najniższe pomieszczenie, czyli winnica, jest około 10 metrów nad poziomem gruntu. Zakładamy, że nikt nie sadowił zamku tak wysoko, bez żadnych pomieszczeń poniżej – wyjaśnia Arkadiusz Pawłowski.

Wyniki te każą przypuszczać, że pod ziemią wciąż drzemie wiele owianych legendą miejsc, być może również owiana sławą sala z przeszkloną podłogą i rybami. Jak zaznacza Piotr Kucznir z Łużyckiego Towarzystwa Historycznego Zamku Czocha, relacje o niej są faktem, choć trudno stwierdzić, czy szklana posadzka rzeczywiście istniała.

Jakie znaleziska wyszły na jaw w ostatnich latach?

W 2022 roku podczas badań strychu natrafiono na schowek, którego zawartość wzbudziła ogromne emocje. Dyrektor zamku Jarosław Kuczyński mówił wtedy Radiu Wrocław o mundurach, książkach, pompach oraz unikalnym aparacie tlenowym – jedynym takim w Polsce.

Prawdopodobnie odnaleźliśmy także element silnika rakietowego samolotu myśliwskiego Messerschmitt Me 163 Komet – przyznał Kuczyński.

Odkrycie części rakiety Waltera potwierdziło tezę, że w pobliżu zamku, a być może i w jego podziemiach, działały tajne niemieckie instalacje o kryptonimach „Eisenglanz” i „Türkis”. Do dziś nie wiadomo, co dokładnie tam produkowano – historia tych miejsc pozostaje niejasna i nadal rozbudza wyobraźnię poszukiwaczy.

Co ważne, pomiary 3D rozwiały jeden z mitów: pod łożem królewskim nie ma żadnej zapadni, bo gdyby istniała, prowadziłaby wprost do głównego holu. Zamurowane przejścia okazały się bardziej złożone – na starych planach proste, w rzeczywistości kluczą i prowadzą w nieoczekiwanych kierunkach.

Ile tajemnic wciąż czeka na odkrycie?

Zarówno badacze, jak i autorzy książek o zamku podkreślają, że zaledwie 10–20 procent sekretów Czochy ujrzało światło dzienne. Agnieszka Łabuz, współautorka publikacji, wskazuje, że każda nowa informacja rzuca świeże światło na poprzednie ustalenia i często zmusza do powrotu do już znanych tropów.

Na przeszkodzie pełnemu poznaniu stoją przede wszystkim dwa czynniki: ogromna liczba niezbadanych piwnic i korytarzy (do samego podziemia prowadzi 30 wejść, a zbadano mniej niż połowę) oraz fakt, że po 1945 roku obiekt przez dziesięciolecia pełnił funkcję zamkniętego Wojskowego Domu Wczasowego – cywile nie mieli do niego dostępu, a wiele archiwaliów zniszczono lub ukryto.

Piotr Kucznir zdradza, że w planach są już kolejne badania – najpierw nieinwazyjne, potem inwazyjne. Trwają starania o stosowne pozwolenia, a naukowcy liczą na potwierdzenie istnienia sali z rybami, ewentualnych krypt oraz innych nieznanych przestrzeni.

Model 3D już teraz stał się cennym narzędziem dla konserwatorów, a dyrekcja zamku rozważa jego wykorzystanie do stworzenia gry komputerowej i wirtualnych spacerów. Niezależnie od sensacyjnych odkryć, Czocha pozostaje miejscem, w którym weryfikacja kolejnych podań dostarcza nowych pytań równie często, co odpowiedzi.