Pałac Kultury i Nauki w Warszawie ma 46 kondygnacji, w tym dwie znajdują się pod powierzchnią placu Defilad. Często w uproszczeniu podaje się liczbę 42 pięter, która odnosi się wyłącznie do przestrzeni wznoszących się ponad poziomem gruntu. Zapraszamy do lektury całego artykułu, aby poznać szczegółowe dane techniczne oraz historię tego monumentalnego zabytku.
Jak precyzyjnie policzono piętra stołecznego giganta?
Ustalenie dokładnej liczby kondygnacji wymaga doprecyzowania, co uznajemy za pełnowartościowe piętro w tak złożonej bryle. W oficjalnych kartach technicznych zarządcy obiektu widnieje wartość 46 poziomów, gdyż do ogólnego bilansu wlicza się także dwie rozległe kondygnacje podziemne. Znajdują się one głęboko pod płytą placu Defilad i mieszczą między innymi charakterystyczne węzły techniczne, rozdzielnie oraz pomieszczenia gospodarcze, które do dziś zachowały wiele oryginalnych urządzeń z epoki PRL-u.
Jeśli natomiast przyjrzeć się wyłącznie części naziemnej, najczęściej wymienia się 42 piętra widoczne w stalowym szkielecie wieżowca. Różnica wynika z faktu, że do publicznej świadomości nie przebija się skala podziemnych korytarzy, które tworzą niemal autonomiczny świat pod jezdniami ulicy Marszałkowskiej i Alejami Jerozolimskimi. To właśnie w tych dolnych poziomach warszawiacy od dekad spotykają pałacowe koty, a niegdyś na najwyższym z nich, na wysokości 114 metrów, rozpościera się dostępny dla odwiedzających taras widokowy.
Wcześniejsze publikacje często podawały te dane zamiennie, co tworzyło wrażenie nieścisłości. Rozbieżność ta ma swoje źródło w publicystyce z lat 50., gdzie dla podkreślenia monumentalizmu budowli operowano wyłącznie piętrami naziemnymi, pomijając w komunikatach to, co ukryte jest pod ziemią. Dziś, aby oddać pełnię cubatury gmachu wynoszącą 817 000 m³, za normę uznaje się podawanie pełnej liczby 46.
Dlaczego ta budowla pełni tak wiele funkcji użytkowych?
Od momentu otwarcia 22 lipca 1955 roku gmach miał stanowić wielofunkcyjny kombinat kulturalny dla nowej, socjalistycznej stolicy. Architekt Lew Rudniew wraz ze swoim zespołem zaszczepił w stalowym szkielecie nie tylko gabinety partyjnych oficjeli oraz lokale Polskiej Akademii Nauk, ale też reprezentacyjny zespół teatrów i sal koncertowych. To właśnie ta programowa uniwersalność uzasadniała konieczność wzniesienia tak gigantycznej liczby pomieszczeń – jest ich dokładnie 3288 – co z kolei wymusiło rozmieszczenie ich na aż 46 poziomach.
W konstrukcji nośnej, którą tworzy spawany szkielet stalowy wypełniony cegłą sitówką, od początku zaplanowano osobne strefy dla kinematografii, muzealnictwa i sportu. Przykładem jest nieczynna obecnie Sala Kongresowa, mieszcząca 3000 osób, która ze względu na ogromną rozpiętość wymagała osobnej, półkoliście zamkniętej bryły dostawionej do głównego trzonu od ulicy Emilii Plater. Poszczególne kondygnacje podzielono tak, by oddzielić ruch masowy zwiedzających taras od codziennej pracy urzędników czy prób tancerzy w Pałacu Młodzieży, który dysponuje własnym basenem.
Rozłożenie funkcji na tak wielu piętrach wymagało też instalacji szybkobieżnych wind, a w czasie projektowania podróż na 30. piętro, gdzie usytuowano taras, zajmowała zaledwie kilkanaście sekund. Wszystko to razem sprawia, że od 71 lat obiekt ten jest samowystarczalnym miastem wertykalnym, gdzie na niskich kondygnacjach bije handlowe i kulturalne serce stolicy, a pod iglicą gniazduje para sokołów wędrownych.
46 kondygnacji, w tym dwie podziemne, składa się na pełną strukturę Pałacu Kultury i Nauki – razem ze wspornikiem antenowym mierzy on 237 metrów wysokości.
Co kryje się w podziemiach i na wyższych piętrach?
Zejście na poziom minus dwa to podróż w czasie do lat 50., gdzie w surowych, technicznych korytarzach schronienie znalazło jedenaście kotów, o które troszczy się wyznaczona opiekunka. Te piwnice są sercem technologicznym – mieszczą się tam oryginalne tablice rozdzielcze i dyspozytornie wentylacji, a cały budynek, według szacunków zarządcy, zużywa energię elektryczną porównywalną z trzydziestotysięcznym miasteczkiem. Właśnie te dolne 46. i 45. poziom odpowiadają za stabilną pracę wszystkich teatrów, muzeów i czytelni umiejscowionych dziesiątki metrów wyżej.
Im wyższe piętro, tym bardziej widać zmianę przeznaczenia wnętrz – od przestrzeni publicznych i handlowych w przyziemiu, przez instytucje takie jak Collegium Civitas czy Pałac Młodzieży na średnich kondygnacjach, aż po wyłączone z powszechnego dostępu partie iglicy. Na wysokości 40. kondygnacji znajduje się Zegar Milenijny, którego cztery tarcze o średnicy 6 metrów górują nad miastem, a zaraz pod nim, w 1998 roku, swoje gniazdo założyły sokoły wędrowne. W ostatnich latach ptaki te okresowo przenosiły się na pobliski Warsaw Trade Tower, gdy trwał remont iglicy, po czym wróciły na pierwotne miejsce lęgowe.
Zupełnie inną perspektywę oferuje znajdująca się na 30. piętrze Sala Gotycka, przez którą turyści przechodzą wprost na taras na wysokości 114 metrów. To stąd najlepiej dostrzec, jak zmieniła się panorama – dawniej budynek górował nad praktycznie wszystkimi obiektami, dziś z tarasu widać wznoszącą się na 310 metrów Varso Tower, która odebrała mu w 2021 roku tytuł najwyższego wieżowca w Polsce. Warto też pamiętać, że na bardziej przyziemnym, 6. piętrze, na dachu Teatru Studio, od 2015 funkcjonuje pasieka miejska, której opiekunem jest Wiktor Jędrzejewski z grupy Miejskie Pszczoły.
Do budowy wieżowca, który wznoszono przez 1175 dni, zużyto 40 milionów cegieł i 26 tysięcy ton stali – zginęło przy tym 16 robotników.
Jak budowa zmieniła układ urbanistyczny centrum Warszawy?
Zanim wzniesiono 46. kondygnację, pod inwestycję zniknęła cała gęsta siatka przedwojennych ulic i kamienic. Aby zrobić miejsce pod ten monumentalny gmach, wyburzono około 80 kamienic (choć wcześniejsze źródła podawały liczbę 180) oraz zlikwidowano sześć odcinków arterii, w tym fragmenty Chmielnej, Złotej i Siennej. Mieszkańców, którzy ocaleli z wojennej pożogi, przesiedlono m.in. na Muranów, natomiast dla radzieckich budowniczych postawiono na Jelonkach tymczasowe osiedle Przyjaźń z drewnianych prefabrykatów, które przetrwało do dziś.
Fizyczny rozmiar fundamentów wymusił także zerwanie ciągłości komunikacyjnej na odcinku od ulicy Świętokrzyskiej do Alej Jerozolimskich. Ogromny plac Defilad, który rozciągnął się przed frontem, służył defiladom wojskowym i wiecom, a w podziemiach pod nim rozprowadzono te wszystkie kable i rury, których łączna długość, według ówczesnej propagandy, sięgała 2 milionów metrów. Miejsce, w którym dziś stoją pomniki Adama Mickiewicza i Mikołaja Kopernika, było świadkiem przemarszów stachanowców oraz festiwalowego tłumu podczas Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów w 1955 roku.
Współcześnie zmiana układu urbanistycznego pogłębia się, bo okolice pałacu przestały być pustą pustynią. W bezpośrednim sąsiedztwie powstało Muzeum Sztuki Nowoczesnej, a w miejscu dawnego placu zebrań wyrósł plac Centralny, który ma szansę scalić to miejsce z tkanką nowoczesnego śródmieścia. Mimo to bryła Rudniewa, z wszystkimi swoimi 46 kondygnacjami, niezmiennie pozostaje najwyższym nieruchomym zabytkiem w całej Polsce.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Ile kondygnacji ma Pałac Kultury i Nauki i skąd bierze się różnica podawanych liczb?
Pełna struktura budynku liczy 46 poziomów, ponieważ wlicza się dwie kondygnacje podziemne. W potocznych opisach spotyka się 42 piętra odnoszące się tylko do części nadziemnej.
Co znajduje się w podziemiach Pałacu i jakie mają znaczenie?
W piwnicach mieszczą się węzły techniczne, rozdzielnie i pomieszczenia gospodarcze z oryginalnymi urządzeniami z lat 50. oraz koty pod opieką wyznaczonej osoby, a strefy te odpowiadają za obsługę teatrów i muzeów.
Dlaczego budynek ma tak wiele pomieszczeń i funkcji?
Pałac zaprojektowano jako wielofunkcyjny kompleks kulturalny, stąd 3288 pomieszczeń rozmieszczonych na wszystkich kondygnacjach. W planie przewidziano miejsca dla teatrów, sal koncertowych, instytucji naukowych i rozrywkowych.
Jakie są charakterystyczne elementy znajdujące się na wyższych piętrach?
Na wyższych kondygnacjach są między innymi Zegar Milenijny z czterema tarczami oraz miejsca lęgowe sokołów wędrownych, a na 30. piętrze znajduje się wejście do tarasu widokowego na 114 m. poziomie.
Jak szybko można było dostać się na taras widokowy w oryginalnym projekcie?
Projekt przewidywał szybkie windy, które w pierwotnych założeniach dowoziły zwiedzających na 30. piętro w kilkanaście sekund. Dzięki temu budynek funkcjonował jak pionowe, samowystarczalne miasto.
Jak budowa Pałacu wpłynęła na zabudowę centrum Warszawy?
W miejscu inwestycji wyburzono wiele przedwojennych kamienic i zlikwidowano fragmenty ulic, co zmieniło układ komunikacyjny i stworzyło rozległy plac Defilad. Część mieszkańców przesiedlono, a dla robotników zbudowano tymczasowe osiedle Przyjaźń.
Jakie dane techniczne ilustrują skalę Pałacu?
Kubatura gmachu wynosi 817 000 m³, w budowie użyto 40 milionów cegieł i 26 tysięcy ton stali, a całkowita wysokość ze wspornikiem antenowym to 237 metrów. Budowę prowadzono przez 1175 dni, przy czym zginęło 16 robotników.
